Dan slovenske pismenosti i kulture danas je u Beogradu obeležen polaganjem venaca na Spomenik apostolima Ćirilu i Metodiju u istoimenom parku. U Srbiji se ovaj datum obeležava kao državni praznik.
Za početak slovenske pismenosti uzima se 9. vek, tačnije 863. godina kada je došlo do Moravsko-panonske misije.
Prema kazivanju u “Žitiju Ćirilovom” i “Žitiju Metodijevom”, velikomoravski knez Rastislav (842-871) uputio je poslanstvo vizantijskom caru Mihailu (842-867) sa porukom da su se slovenski narodi odrekli paganstva i pridržavaju se hrišćanstva, ali da nemaju ljude koji bi hrišćanske zakone bliže objasnili narodu na jeziku koji im je razumljiv.
Vizantijski car Mihailo 863. godine poslao je u Moravsku versko-kulturnu misiju koju su predvodili Konstantin Filozof (u monaštvu Ćirilo) i iguman Metodije, braća iz Soluna, učeni ljudi sa iskustvom u ovakvim poslovima. Svoj izbor car Mihailo je obrazložio time što su misionarska braća rodom iz Soluna, inače drugog po važnosti grada u Vizantiji, u kome je u to vreme živelo mnogo Slovena. Smatra se da su braća iako po narodnosti Grci, već u detinjstvu naučili slovenski jezik (negde se spominje i da im je majka bila slovenskog roda).
Da bi mogli da propovedaju hrišćanstvo na slovenskom jeziku, morali su da stvore slovensko pismo i prevedu osnovne bogoslužbene knjige. Pre polaska misije u Moravsku, Ćirilo i Metodije sa svojim saradnicima sastavili su azbuku za slovenski jezik (glagoljicu) i preveli bogoslužbeno jevanđelje. U Moravsku su stigli 863. ili najkasnije 864. godine. Dodeljeni su im učenici koje su naučili slovenskoj pismenosti i pripremili ih za sveštenike.
Šireći pismenost među Slovenima, Ćirilo i Metodije radili su i na uvođenju slovenskog bogosluženja, kao i na organizovanju nacionalne crkve. To je naišlo na otvoreno neprijateljstvo latinsko-nemačkog sveštenstva, koje ih je optuživalo za jeres jer je u to vreme vladalo mišljenje da su u pismenosti dopuštena samo tri jezika: jevrejski, grčki i latinski. U stvari, oni su u radu Ćirila i Metodija videli i neposrednu opasnost za svoje gospodstvo nad slovenskim narodom.
Ćirilo i Metodije tvorci su prvog književnog jezika svih Slovena – u nauci nazvanog staroslovenski (nastao stilizacijom govora makedonskih Slovena iz okoline Soluna, a u svrhu prevođenja osnovnih boguslužbenih knjiga sa grčkog).
Glagoljica – pismo koje je stvorio Ćirilo je po mnogo čemu originalna tvorevina. Prilikom njenog oblikovanja Ćirilo je koristio svoja znanja i drugih pisama: jevrejskog, samarićanskog i koptskog.
Krajem 9. veka u Simeneovoj Bugarskoj nastala je ćirilica, drugo slovensko pismo, izniklo iz tradicije pisanja grčkim alfabetom. Sadrži 24 slova grčkog alafabeta i 12 slova za specifično slovenske glasove. Dobija ime po apostolu slovenske pismenosti – Ćirilu.
Najstariji staroslovenski spomenici pisani ćirilicom su Temnićki natpis, Savina knjiga, Suprasaljski zbornik, Samuilov natpis. Od 12. veka razvija se srpska ustavna ćirilica- grafema tipična za srpske spomenike jeste đerv (najpre ima glasovnu vrednost /đ/, a zatim i /đ/ i /ć/).
Temnićki natpis je datiran je na kraj 10. ili početak 11. veka, a pronađen je 1910. godine u Gornjem Katunu kod Varvarina. Danas je deo arheološke zbirke Narodnog muzeja u Beogradu. Predstavlja epigraf, uklesan na kamenoj ploči dimenzija 19,5×19,5x 5 cm. Na njemu se nalaze imena desetorice, od 40 sevastijskih mučenika, a pojavljuje se i oblik akuzativa jednine imenice Bog (boga umesto bogь), karakterističan za srpsku redakciju staroslovenskog jezika.
Staroslovenski jezik je prvi književni jezik starih Slovena, kojim se pisalo, čitalo i pojalo u crkvi, ali se njime nikada nije govorilo.
