Home > KULTURA I EKOLOGIJA > INDEX LIBRORUM PROHIBITORUM Knjige zabranjene duže od četiri veka

INDEX LIBRORUM PROHIBITORUM Knjige zabranjene duže od četiri veka

Sa datumom pada Bastilje nekako se, slučajno ili namerno, dva veka kasnije poklopio datum ukidanja Spiska zabranjenih knjiga – Index Librorum Prohibitorum, 14. jul 1966. godine, kada je posle 407 godina paljenja knjiga, progona i zatvaranja svih koji bi se drznuli da o njima zbore ukinuta ova lista.

Index Librorum Prohibitorum je 1559. godine uveo rimokatolički papa Pavle IV, uz obrazloženje da se sprečavanjem čitanja nemoralnih knjiga ili knjiga koje sadrže teološke greške štite vera i moral vernika. Ukidanje ovog spiska četiri veka kasnije inicirao je njegov imenjak papa Pavle VI.

Razna izdanja Indexa su sadržala i crkvena pravila koja su se ticala čitanja, prodavanja i cenzure knjiga. Rukopisi koji su prošli inspekciju službenih čitača su štampani sa natpisom nihil obstat (ništa ne zabranjuje) ili imprimatur (neka bude štampano) na naslovnoj strani.

Na spisku su se nalazili naučni radovi vodećih naučnika tog doba poput Đordana Bruna, Nikole Kopernika i Johana Keplera, a mnogi naučni radovi koji su bili zabranjeni (na primer o osnovama kosmologije) danas se redovno koriste u nastavi na katoličkim univerzitetima širom sveta. Đordanu Brunu sada je podignut spomenik u Rimu na mestu gde je živ spaljen na lomači, a Meri Faustina Kovalska, koja je bila na spisku, u međuvremenu je proglašena sveticom. Na crnu listu dospela su i dela francuskih enciklopedista, a jedan od poslednjih unetih na listu bio je francuski filozof Žan Pol Sartr.

Umetnost i nauka, s jedne, i politika i vlast, s druge strane, u istoriji sveta retko kada su uspevale da nađu zajednički jezik. Nezavisno od geografskog položaja i istorijskog trenutka, vlast se nigde nije libila da zabrani dela koja je na bilo koji drugi način ugrožavaju – kritikom, satirom, novim saznanjima, inovacijama…

Iako se rimokatolička crkva pre 53 godina rešila svog spiska nepodobnih dela, i danas postoje književna dela koja mnogim vlastima nisu po volji. Tako je “Vrli novi svet” Oldosa Hakslija 1932. godine bio zabranjen u Irskoj zbog „promiskuitetnog sadržaja“, a nekoliko američkih država je htelo da ga zabrani zbog „negativnih tema“. I „Životinjska farma“ Džordža Orvela je zabranjena u SAD nakon što je tamo izdata 1945. godine, zbog kritikovanja Sovjetskog Saveza, a 2002. godine zabranili su ga i Ujedinjeni Arapski Emirati zbog opisa svinja koji su se kosili s islamskim viđenjem ovih životinja.

I fantastično delo Luisa Karola „Alisa u zemlji čuda“ bilo je zabranjeno 1931. godine u raznim delovima Kine jer su se u njoj nalazile životinje koje govore, a tamošnje vlasti su strahovale da će deca početi da se ponašaju prema životinjama kao prema ljudima.

Jedan od najprodavanijih krimi-romana na svetu “Da Vinčijev kod” Dena Brauna zabranjen je u Libanu 2004. godine jer se smatralo da je „uvredljiv za hrišćanstvo“. Ista zemlja zabranila je i „Dnevnik Ane Frank“ zbog pozitivnog prikazivanja Izraela, a osim toga zabranjena je i 2010. godine u jednoj srednjoj školi u Virdžiniji zbog „seksualne eksplicitnosti“ i „homoseksualnih tema“.

Maestralno delo američkog pisca Džona Stajnbeka „Plodovi gneva“ razbesnelo je dušebrižnike zbog opisa ruralne sirotinje, pa je bio je zabranjen u raznim delovima SAD, uključujući Kanzas i Kaliforniju. Knjiga „Satonski stihovi“ indijskog pisca Salmana Rušdija je izazvala haos širom sveta zbog odnosa prema islamu. U Venecueli je za čitanje ove knjige pretila kazna od 15 meseci zatvora, dok je u islamskom svetu predviđena smrtna kazna za njene  čitaoce.

Rečnici Meriam Vebster i Amerikan Heritedž su zabranjeni u nekim američkim školama jer određene reči u njima nisu „primerene za sve uzraste“.

Delo Marka Tvena „Evin dnevnik“, ilustrovani roman o rajskom vrtu iz perspektive prve biblijske žene, zabranjen je 1906. godine a tek je 2011. godine mogao je ponovo da se nađe u prodaji.

Spisak knjiga koje su bile zabranjivane kroz istoriju uključuje i dela kao što su: “Kandid”, “Vladalac”, “Farenhajt 451”, “Madam Bovari”, “Lolita”, “1984”, “Uliks”, “Doktor Živago”, “Čiča Tomina koliba”, “Gospodar prstenova”, “Ubiti pticu rugalicu”, “Gospođa Dalovej”, “Stakleno zvono”, “Lovac u žitu”, „Hari Poter“ i mnoge druge.

Odgovori