Danas se obeležava Ivanjdan, praznik kojim se u pravoslavlju proslavlja rođenje Svetog Jovana Krstitelja, jednog od najpoštovanijih svetitelja u hrišćanstvu. Ovaj praznik u narodu ima posebno mesto jer je povezan sa brojnim običajima, verovanjima i simbolikom prirode.
Jedan od najprepoznatljivijih ivanjdanskih običaja jeste kićenje kuća i kapija venčićima od ivanjskog cveća, koji simbolizuju vrhunac prirodnog ciklusa i dolazak sredine leta.
Zašto se slavi Ivanjdan?
Po hrišćanskom predanju, Ivanjdan se obeležava 7. jula po Gregorijanskom, odnosno 24. juna po Julijanskom kalendaru, a u crkvenom kalendaru označen je crvenim slovom.
Sveti Jovan Krstitelj poznat je kao Preteča, jer je najavljivao dolazak Isusa Hrista i pozivao ljude na pokajanje. Upravo je on u reci Jordan krstio Isusa Hrista.
Rođen je šest meseci pre Hrista. Njegovo rođenje najavio je arhanđel Gavrilo prvosvešteniku Zahariji, koji zbog sumnje u anđeoske reči ostaje nem sve do rođenja sina. Govor mu se vraća tek kada na daščici napiše reči: „Jovan mu je ime.“
Stradanje Svetog Jovana Krstitelja
Kao i mnogi prvi hrišćani, Sveti Jovan Krstitelj stradao je zbog svoje vere i propovedanja.
Njegova desna ruka, kojom je krstio Isusa Hrista, smatra se jednom od najvećih hrišćanskih relikvija. Danas se čuva u Cetinjskom manastiru, zajedno sa delom Časnog krsta i moštima Svetog Petra Cetinjskog.
Prema predanju, ova relikvija prošla je dug put od Sevastije, preko Rusije, do Srbije i Crne Gore. Tokom burnih istorijskih događaja više puta je sklanjana i čuvana kako bi bila sačuvana od uništenja.
Nakon Drugog svetskog rata bila je oduzeta Crkvi, a tek 1993. godine ponovo je vraćena u Cetinjski manastir, gde se i danas nalazi.
Ivanjdan kao jedna od najvećih slava u Srbiji
Sveti Jovan Krstitelj jedna je od najpoštovanijih ličnosti u Srpskoj pravoslavnoj crkvi.
Njegovom imenu posvećena su čak tri velika praznika:
- 7. jul – Ivanjdan (Rođenje Svetog Jovana Krstitelja)
- 20. januar – Sabor Svetog Jovana (Jovanjdan)
- 11. septembar – Usekovanje glave Svetog Jovana Krstitelja
Istovremeno, Jovanjdan predstavlja jednu od najčešćih krsnih slava među Srbima.
Ivanjdan običaji i narodna verovanja
Brojni običaji za Ivanjdan potiču još iz prethrišćanskog perioda i povezani su sa prirodom, letom i plodnošću.
Na ovaj praznik ljudi su se bratili i kumili „po Bogu i Svetome Jovanu“, zbog čega se Ivanjdan smatra praznikom kumstva i pobratimstva.
Otuda i poznata izreka:
„Bog na nebu, kum na zemlji.“
Venčići od ivanjskog cveća
Najpoznatiji običaj jeste pletenje venčića od ivanjskog cveća.
Venčići se stavljaju na vrata kuće ili kapije i ostaju tu sve do narednog Ivanjdana. Veruje se da donose zdravlje, blagostanje i zaštitu doma.
Devojke su nekada kroz venac gledale izlazak sunca kako bi bile zdrave i rumene, dok se ubrano lekovito bilje čuvalo tokom cele godine.
U mnogim krajevima Srbije i danas se uveče pale velike vatre oko kojih se igra i peva.
Verovanja vezana za neudate devojke
Narodno predanje kaže da devojke koje nisu udate na Ivanjdan treba da poseju malo žita u saksiji.
Na Petrovdan se proverava da li je žito niklo. Ukoliko su izdanci savijeni u obliku prstena, verovalo se da će se devojka udati iste godine.
Ivanjdan u narodnoj tradiciji
U vinogradarskim krajevima na Ivanjdan se nije radilo jer se verovalo da Sveti Jovan čuva vinograde i omogućava dobar rod.
Posebno mesto zauzima verovanje da noć uoči Ivanjdana ima isceliteljsku moć. Smatralo se da ta snaga traje do izlaska, odnosno najkasnije do podneva, zbog čega su ljudi rano ujutru brali lekovito bilje koje se tokom godine koristilo kao prirodni lek.
