Na današnji dan, Katarina Ivanović, jedna od najznačajnijih srpskih slikarki 19. veka, stekla je istorijsko priznanje postavši prva žena član Srpskog učenog društva, institucije koja predstavlja preteču današnje Srpske akademije nauka i umetnosti. Ovim izborom zauvek je upisana među pionirke srpske kulture, umetnosti i obrazovanja.
Iako njen slikarski opus nije obiman, Katarina Ivanović ostavila je dubok trag u istoriji srpske umetnosti zahvaljujući prepoznatljivom izrazu, snažnim portretima, istorijskim kompozicijama, prizorima iz svakodnevnog života i mrtvim prirodama.
Autoportret koji je promenio istoriju
Na umetničku scenu stupila je veoma mlada. Već sa 25 godina privukla je pažnju bečke javnosti svojim radovima, a posebno Autoportretom iz 1835. godine.
Slika prikazuje samouverenu, moderno obučenu mladu ženu koja direktno posmatrača gleda u oči. Istoričari umetnosti smatraju da je ovim delom Katarina Ivanović pokazala ne samo svest o sopstvenoj umetničkoj ulozi, već i viziju moderne Srbije okrenute evropskim kulturnim tokovima.
Autoportret je već naredne godine izložen na Akademiji u Beču, gde je odmah privukao pažnju kritike i publike.
Prva žena koja je naslikala istorijsku kompoziciju u srpskoj umetnosti
Boraveći među srpskim intelektualcima okupljenim oko Vuka Karadžića u Beču, Katarina Ivanović postaje simbol kulturnog preporoda srpskog naroda.
Vođena ličnim ambicijama, ali i očekivanjima svojih sunarodnika, odlazi na usavršavanje u Minhen, nakon čega nastaje njeno najpoznatije istorijsko delo – „Osvajanje Beograda 1806.“
Ova slika smatra se prvom istorijskom kompozicijom koju je u srpskom slikarstvu naslikala jedna žena.
U centru kompozicije nalazi se Uzun Mirko Apostolović, jedan od junaka Prvog srpskog ustanka, dok se među brojnim prikazanim figurama izdvaja i lik žene sa oružjem, što mnogi istoričari umetnosti smatraju prvim prikazom žene ratnice u srpskom slikarstvu.
Beograd, razočaranje i novi početak
Na poziv srpske elite, Katarina Ivanović dolazi u Beograd 1846. godine, gde boravi kao gost pesnika Sime Milutinovića Sarajlije.
Iako je u Srbiju stigla kao nacionalna heroina i umetnica evropskog ugleda, nije naišla na podršku kakvu je očekivala. Nakon kratkog boravka odlazi iz Beograda i naredne decenije provodi uglavnom u Pešti.
Tokom tog perioda nastaju brojni portreti, među kojima se posebno izdvaja portret kneginje Perside Karađorđević, koji je doživeo veliki uspeh i doneo joj nova priznanja.
Dobrotvorka srpske kulture
Pred kraj života Katarina Ivanović pokazala je izuzetnu posvećenost očuvanju nacionalne kulture.
Tri godine pre smrti poklonila je Narodnom muzeju u Beogradu petnaest svojih slika, čime je značajno doprinela formiranju buduće muzejske zbirke. Takođe je testamentom ostavila sredstva za održavanje zbirke i podržala rad Matice srpske.
U jednom od svojih poslednjih pisama zahvalila je sunarodnicima na ukazanom poštovanju i priznanju, ostavljajući snažno svedočanstvo o svojoj povezanosti sa srpskim narodom i kulturom.
Nasleđe koje traje
Katarina Ivanović preminula je 22. septembra 1882. godine. Njeni posmrtni ostaci preneti su u Beograd 1967. godine i sahranjeni na Novom groblju.
Danas se najveći deo njenog opusa čuva u Narodnom muzeju u Beogradu, dok se neka od najznačajnijih dela nalaze i u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu.
Njeno ime ostaje simbol umetničke hrabrosti, obrazovanja i borbe za mesto žena u kulturi i javnom životu Srbije.
