Foto: Nenad Blagojević
Tradicija darivanja svetih mesta, od Jerusalima, preko drugih manastira po Izraelu koju su započeli Stefan Nemanja i sin sv Sava, nastaviće se i kod naslednika dinastije, a jedno od mesta koje će vekovima biti bogato darivano jeste Bazilika sv Nikole u Bariju, kojoj su Nemanjići bili posebno posvećeni.
Sveti Nikola je vekovima važio za jednog od najvećih svetitelja u hrišćanstvu, a prenosom njegovih moštiju u Baziliku u Bari 1087. godine, to mesto postaje novo hodočašće i posebno se ističe zbog bogatih darova tadašnjih vladara iz srednjeg veka.
Poznato je da je kraljica Jelena Anžujska (Anđelo) sa sinovima, kraljevima Dragutinom i Milutinom, Bazilici sv Nikole, darivala ikonu, na kojoj su se nalazile njihove ktitorske predstave, ali se na žalost, ona nije sačuvala do današnjih dana. Po nekim spisima, saznajemo da se ona čuvala u samoj kripti.
Najveći donator Bazilike sv Nikole, svakako je bio kralj Milutin, koji je oltar unutar kripte obložio srebrnim pločama na kojima su bili prikazani svetitelji, nebeski svod sa likom Boga Oca, apostoli i njihovi simboli. Oltar je osvetljavalo 18 srebrnih kandila izuzetne izrade. Na žalost, ni oltar ni kandila nisu sačuvana, jer su u XVI veku razmontirana i pretopljena.
Ono što je do današnjih dana opstalo od darova Nemanjića, jeste čuvena ikona sv Nikole koju je u XIV veku poklonio kralj Stefan Uroš III Dečanski, sin kralja Milutina, nama danas najpoznatiji kao sv Stefan Dečanski.
Na ikoni, koja je u okovu od pozlaćenog srebra, pored sv Nikole, mogu se videti kralj Stefan Dečanski sa sinom Dušanom i kraljicom Teodorom.
Ikona je još u to vreme postala veoma cenjena jer se smatralo da je rađena po originalnom liku sv Nikole, čija je slika sa jednog crkvenog sabora na kom je on prisustvovao, bila u vlasništvu dinastije Nemanjića (pretpostavlja se da je u pitanju lik sv Nikole koji se nalazi sa druge strane naše čuvene ikone Bogorodice Trojeručice, koja potiče od sv Jovana Damaskina).
Vekovima se neguje običaj da iguman manastira Visoki Dečani ima tu privilegiju da unutar kripte obavlja službu, gde se u centralnom delu, nalazi ova ikona, koja se poštuje kao posebna svetinja. Ovaj običaj se zadržao do danas i često možete videti fotografije igumana Visoki Dečani tokom liturgije unutar kripte.
Ko je bio Sveti Nikola
Sveti Nikola, poznat i kao Nikola Mirlikijski, rođen je oko 270. godine u gradu Patari, u oblasti Likiji, koja se danas nalazi na teritoriji Turske.
Pripadao je bogatoj hrišćanskoj porodici, a kada su mu roditelji umrli u velikoj epidemiji, Nikola je razdelio svo nasleđeno bogatstvo siromašnima.
Odgajao ga je stric, arhiepiskop Patare, pod čijim budnim okom se Nikola uspinjao u crkvenoj hijerarhiji. Posle smrti strica, Nikola je izabran za arhiepiskopa mirlikijskog. Bio je i jedan od arhiepiskopa koji su pozvani pred cara Konstantina na sabor u Nikeji 325. godine, kada dolazi do sukoba sa Arijanom.
Sveti Nikola je poznat kao zaštitnik moreplovaca. Prema predanju, smirio je oluju na moru, spasavajući brod i posadu, zbog čega ga mornari i putnici prizivaju za zaštitu tokom plovidbe.
Takođe je poznat i kao zaštitnik dece, studenata, trgovaca i putnika, a njegov kult je rasprostranjen širom hrišćanskog sveta, kako u pravoslavnoj, tako i u katoličkoj tradiciji.
Nakon smrti 6. decembra 343. godine, Sveti Nikola je sahranjen u Miri. Zbog turskih osvajanja, njegove mošti su 1087. godine prenete u Bari, Italiju, gde se i danas nalaze u bazilici posvećenoj njemu, a srpski kraljevi iz srednjeg veka su bili poznati darodavci ove crkve.
U pravoslavnoj tradiciji, Sveti Nikola se proslavlja 19. decembra (6. decembra po julijanskom kalendaru) kao Nikoljdan, koja je jedna od najčešćih krsnih slava među Srbima. Takođe, 22. maja (9. maja po julijanskom kalendaru) obeležava se prenos njegovih moštiju u Bari, pa se i ovaj datum slavi kao letnja slava sv Nikole.
