Home > KULTURA I EKOLOGIJA > OD TAJNIH DO ELITNIH JEDINICA Izraelsku vojsku formirali i vodili Jevreji sa naših prostora

OD TAJNIH DO ELITNIH JEDINICA Izraelsku vojsku formirali i vodili Jevreji sa naših prostora

Pored Jehude Alkalaja (1798-1878), Jehude Ben Menahem Levija poznatog kao „Jehuda iz Raguze“ (1783-1789), Teodora Hercela čiji su roditelji iz Zemuna, dorćolca Davida Albale i mnogih koji su bili preteče i utemeljivači cionističkih ideja i težnje jevrejskog naroda za formiranjem svoje države, krajem 30-tih i početkom 40-tih godina prošlog veka pojavljuju se Jevreji koji počinju aktivno da učestvuju u ostvarivanju tih ideja. Neki od njih bili su u početku članovi tajnih a kasnije i rukovodioci elitnih vojnih jedinica.

Mnogi od njih su sa naših prostora i mnogi od njih su ostavili neizbrisiv trag u formiranju Izraela kao nezavisne države. Jevrejska država je poznata po tome da je u toku svoje istorije iznedrila mnoge poznate vojskovođe. U izraelskoj armiji kao po pravilu načelnici Generalštaba bili su ili „Sabre“ (što znači rođeni u Palestini) ili Jugosloveni. Sa ponosom se može reći da su među najboljim generalima bila i dva vršnjaka i druga sa prostora bivše Jugoslavije koji su jedan za drugim otišli da bi formirali jevrejsku državu.

Hajim Bar Lev je rođen 1924. godine u Beču i kao mali, sa 6 godina se sa roditeljima seli u Zagreb gde završava osnovnu školu i gimnaziju. Već sa nepunih 15 godina 1939. odlazi u Palestinu koja je u to vreme bila pod britanskom upravom. Tamo završava poljoprivrednu školu i odmah zatim 1942. godine pristupa ilegalnoj (do 1948) jevrejskoj elitnoj vojnoj formaciji “Palmah” koja je formirana 1941. godine i koja je bila preteča moderne izraelske odbrambene armije IDF.

Hajim Bar Lev (Foto: IDF – Israel Defense Forces Wikipedia)

“Palmah” je bila levičarska vojna organizacija i formiran je iz dva razloga. Prvi je bio radi borbe protiv osovinskih snaga u slučaju da one prodru u tadašnji britanski protektorat Palestinu iz Afrike. Drugi razlog je bio da se odbrane jevrejska naselja u slučaju da Britanci napuste to područije.

Hajim Bar Lev tamo dobija nadimak „bajonet“ koji će ga pratiti do kraja života. Interesantno je i to da je Hajim hteo za vreme Drugog svetskog rata da se vrati u Jugoslaviju sa jevrejskom padobranskom jedinicom ali ga je prelom noge sprečio u tome. U Sarajevu je godinu dana posle Hajima rođen je David Dado Elazar. Još kao šestogodišnjak je ostao bez majke, a sa 12 godina odlazi u Zagreb na školovanje i tamo upoznaje Hajima. Obojica postaju članovi jevrejske omladinske organizacije “Šomer Hacair” uz pomoć koje se prebacuju u Palestinu i od tada su njihovi životi isprepleteni.

Dado odlaže odlazak u Palestinu na samo godinu dana nakon Hajima 1940. i odmah po pristizanju postaje član kibuca Ein Šemer. Dadov otac ostaje u Jugoslaviji gde je preminuo kao penzionisani oficir JNA.

Dado, kao i Hajim, veoma brzo nakon odlaska postaje član “Palmaha”. Hajim odmah po pristupanju u “Palmah” služi kao komandant vodova u Ramat HaKoveš i Beit Arava. Vodi operacije kao što su dizanje u vazduh mosta Alenbi u operaciji „Noći mostova“ gde je u toku jedne noći istovremeno dignuto u vazduh 11 mostova duž cele granice. Nakon toga 1947. dobija čin komandanta 8 Palmahovog mehanizovanog bataljona koji je pripadao Negevskoj brigadi (jug Izraela) sa sedištem u bazi Ceelim i sa kojim učestvuje u prvom izraelsko-arapskom ratu za nezavisnost Izraela.

Dado Elazar i Hajim Bar Lev (Foto: IDF – Israel Defense Forces Wikipedia)

Godine 1948. postaje operativni oficir brigade u Izraelskoj armiji. Komandovao je jedinicom koja je osvojila utvrđenje Um Kataf u Sinaju dugačko 3,5 kilometra tokom žestoke borbe koja je trajala čitavu noć i koja je uključivala seriju napada na egipatska utvrđenja. Hajim 1952. biva postavljen za načelnika štaba Severne komande, a 1954. je komandovao i poznatom Givati brigadom.

Godine 1955. mu je predat zadatak da pripremi operaciju za oslobađanje prilaza Sueckom kanalu koji je egipatska vojska blokirala. U toku pripremanja operacije otkriveno je da nedostaju mnogi bezbednosni podaci o egipatskim trupama pa je operacija “Omer”, koja je nazvana po njegovom sinu, odložena.

Za  vreme Suecke krize i operacije Sinaj, 1956. godine pri Hajimovom povratku  iz Engleske, gde je završio kurs za komandira bataljona, hitno mu je dat čin komandanta 27 motorizovane oklopne brigade koja je zauzevši pojas Gaze prva izbila na Suecki kanal. Pored nje je komandovao i rezervnom brigadom u 77 diviziji izraelske armije. Odmah nakon toga postaje i komandir svih oklopnih jedinica 1957. godine, a 1958. dobija i čin generala.

Nakon završenih studija ekonomije na Univerzitetu Kolumbija u Njujorku 1967. postaje zamenik načelnika Generalštaba, a 1968. godine i načelnik Generalštaba Izraelske armije kojom komanduje sve do 1972. godine. Duž Sueckog kanala 1968. godine Izrael gradi liniju utvrđenja koja su bila otporna na artiljerijske napade po ideji komadanta Južne oblasti i komadanta oklopnih brigada na jugu, a koja je imala za cilj nadgledanje Sueckog kanala kao strateški važne tačke radi protoka robe. Ta linija je i dan danas poznata po Hajimu koji je odobrio njenu izgradnju koja je koštala oko 300 miliona dolara i bila duga oko 160 kilometara.

Dado Elazar (Foto: IDF – Israel Defense Forces Wikipedia)

Za vreme svog komandovanja izraelskom armijom Hajim učestvuje u mnogim bitkama i operacijama u iscrpljujućem ratu između Izraela i Egipta koji se vodio između 1967. do 1970. godine, nakon Šestodnevnog rata. Hajim 1972. završava vojničku karijeru i prelazi u politiku kao član Laburističke (radničke) partije. U vladi služi kao ministar policije, ministar industrije i ministar za razvoj u nekoliko vlada, a 1992. je bio ambasador Izraela u Rusiji.

Za vreme Jomkipurskog rata oktobra 1972. napušta mesto ministra i mobiliše se kao savetnik komadanta Severne oblasti, a kasnije preuzima komandu Južne oblasti sa kojom uspeva da spreči prodiranje egipatske vojske i kreće u kontraofanzivu.

S druge strane, Dado Elazar je ceo život nosio uniformu i nije stigao da se bavi politikom. Od trenutka pristupanja armiji pa sve do Suecke krize 1956. služio je kao komadant i bio na čelu više elitnih jedinica. Godine 1946. je pristupio “Palmahu” i odmah po izbijanju rata za nezavisnost Izraela služio je u Harelovoj brigadi kao komadant vodova i borio se u teškim borbama za oslobođanje puta ka Jerusalimu, a kasnije i u bitkama za oslobađanje jerusalimskog starog grada. Za komandanta pešadijske škole postavljen je 1956. godine, a ujedno je komandovao pešadijskom brigadom u rezervi.

Dado Elazar (Foto: IDF – Israel Defense Forces Wikipedia)

U operaciji Kadeš zapovedao je pešadijskom brigadom koja je bila zadužena za održavanje reda u pojasu Gaze. Godine 1957. postaje zamenik komandanta oklopne brigade pod Hajimom kojeg zamenjuje 1961. godine sa činom general majora. Tokom njegovog mandata usavršena je doktrina ratovanja oklopne mehanizacije i razvijene su razne metode za utvrđivanje i pronalaženje neprijateljskih kompleksa (utvrđenja). Krajem 1964 je postavljen za komandanta Severne komande.

U prvom delu svog mandata usresredio se na borbu za veoma važne izvore vode protiv Sirije i Libana i zaustavio pokušaje preusmeravanja pritoka Jordana. Vrhunac njegovog mandata bilo je osvajanje Severne Samarije i Golanske visoravni u Šestodnevnom ratu 1967. godine. Između 1969. i 1971. bio je na čelu štaba AGAM i imao je zadatak da planira operacije duboko u neprijateljskim teritorijama, pre svega na egipatskom frontu.

David Dado Elazar je 1. januara 1972. godine postao deveti načelnik Generalštaba Armije Izraela gde je ostao sve do 1974. godine kada je završio vojnu karijeru. Vreme njegovog mandata na čelu Generalštaba karakteriše borba sa terorističkim organizacijama u Izraelu i inostranstvu. Izvedeno je nekoliko operacija duboko na teritoriji Libana ali je najveću mrlju u njegovoj karijeri donela Agranat komisija zbog koje je i prinuđen da podnese ostavku.

Pred sam početak Jomkipurskog rata i usled pogrešnih i nedovoljnih informacija izraelske obaveštajne službe koja je mislila da neće uslediti napad Egipta i Sirije na najsvetiji jevrejski dan pokajanja, ministar odbrane Izraela Moše Dajan nije dozvolio potpunu mobilizaciju ljudstva i pored činjenice da je kralj Jordana Husein upozorio Goldu Meir na pripremu napada od strane Egipta i Sirije. Odluka Moše Dajana je bila protivna zahtevu Dade Elazara koji je tražio kompletnu mobilizaciju i  preventivni udar koji bi iznenadio neprijatelja. Dado je ipak na svoju ruku delimično mobilisao ljudstvo dan pre samog napada.

Golda Meir i Dado Elazar (Foto: IDF – Israel Defense Forces Wikipedia)

Godine 1973. mobiliše i Hajima i postavlja ga za komandanta Južne komande koja je bila pred totalnim kolapsom pre njegovog preuzimanja. I pored velikih problema u početku sukoba uspeva da pređe u ofanzivu i zauzima neprijateljske teritorije. Nakon rata, Agrant komisija koja je imala zadatak da utvrdi greške koje su dovele do neorganizovanosti na početku sukoba donosi pogrešan zaključak i optužuje Eliezera za nespremnost armije dok političari uspevaju da se izvuku. Agrant komisija preporučuje njegovu ostavku.

O „tužnoj i tragičnoj situaciji“ posle jomkipurskog rata 1973. kad su ministri, a među njima naročito Moše Dajan, uspeli da državnu komisiju upute da istražuje jedino vojnike, Bar Lev je rekao: „Dado je vojnički prihvatio svoju odgovornost jer je bio komandant, ali ne da je sva krivica njegova, dok su političari pošteđeni. Razumeo je i te kako da su nas Arapi jednom iznenadili, a u svim vojnim teorijama iznenađenje među principima rata dolazi odmah posle privrženosti krajnjem cilju, pa tek onda sledi sve drugo, kao što je recimo u američkim teorijama koncentracija sile ili agresivnost kod Nemaca. Znao je da će nas greška koštati, ali ju je izvanredno ispravio, a sam posle rata nije imao dovoljno vremena da se pripremi za sopstvenu odbranu pred Agranatovom komisijom“.

Interesantna je i anegdota da su Hajim i Dado 1967. na frontu govorili srpski preko radio veze nadajući se „da Rusi u Siriji neće brzo moći da prevedu, a Arapi ionako ne razumeju“, što je i sam Hajim Bar Lev potvrdio u intervjuu za Radio Beograd.

Autor: Goran Mekić

Možda vas i ovo interesuje
OD SAMOHRANE MAJKE DO NEZAVISNE PORODICE Izrael pomaže građane koji sami odgajaju decu
BORBA ŽENA U IZRAELU ZA SVOJA PRAVA „Stakleni plafon“ jedna od prepreka za ravnopravnost
Foto: Privatna arhiva
ZA DECU KOSOVA I METOHIJE Humanitarni mali fudbal u Izraelu za pomoć najugroženijima
DAVID ALBALA Od Kajmakčalana do Amerike, čovek koji je spasao dve države – Izrael i Kraljevinu Srbiju

Odgovori