Na današnji dan, 21. i 22. jula 1456. godine, završena je jedna od najznačajnijih bitaka u istoriji Beograda i srednjovekovne Evrope – odbrana Beograda, koja je okončana porazom osmanske vojske i pobedom hrišćanskih snaga pod komandom Janoša Hunjadija, ugarskog vojskovođe poznatijeg u našem narodu kao Sibinjanin Janko.
Osmansko carstvo pred vratima Beograda
Nakon pada Carigrada 1453. godine, Osmansko carstvo nastavilo je svoje osvajanje Balkana, a glavnu prepreku njegovom daljem prodoru predstavljala je Ugarska. Sultan Mehmed II Osvajač, koji je već stekao slavu osvajača nekadašnje prestonice Vizantije, usmerio je svoje snage ka Smederevu i Beogradu – dvema ključnim tvrđavama na putu ka srednjoj Evropi.
Smederevom je upravljao despot Đurađ Branković, dok je Beograd bio pod ugarskom upravom. Sultan je lično predvodio vojsku, praćen najistaknutijim vojskovođama svog carstva i ogromnim brojem ratnih brodova namenjenih potpunoj blokadi grada.
Mesecima su trajale pripreme za opsadu. Mehmed II je svoju strategiju zasnivao na kontroli reka, pa je sa više od stotinu brodova nastojao da onemogući dopremanje pomoći braniocima Beograda. Tokom juna 1456. godine, rumelijski beglerbeg Karadža-paša prvi je postavio logor u Donjem gradu, a za njim je pristigao i ostatak osmanske vojske koja je, prema pojedinim istorijskim izvorima, brojala blizu 100.000 ljudi.
Ko je branio Beograd 1456. godine?
Nasuprot njima, odbranu Beograda činilo je najviše oko 25.000 branilaca. Janoš Hunjadi je tokom proleća bezuspešno pokušavao da okupi veći broj saveznika, a pomoć su mu pružili krstaši predvođeni Jovanom Kapistranom, vojnici despota Đurđa Brankovića, kao i srpski šajkaši, koji su odigrali presudnu ulogu u odbrani grada.
Hunjadi nije bio nepoznat na ovim prostorima. Svoju vojničku karijeru započeo je na dvoru despota Stefana Lazarevića, što mu je omogućilo da dobro poznaje strateški značaj Beograda i način na koji se ova moćna tvrđava može braniti.
Zašto je odbrana Beograda bila toliko važna?
Malo je poznato da je odbrana Beograda 1456. godine predstavljala jednu od najvažnijih bitaka 15. veka. Istoričari smatraju da bi pad grada otvorio Osmanlijama put ka srednjoj Evropi mnogo ranije nego što se to kasnije dogodilo. Zbog toga su savremenici ovu pobedu doživeli kao pobedu ne samo Ugarske, već i čitave hrišćanske Evrope.
Sam Beograd u to vreme bio je jedna od najbolje utvrđenih tvrđava na Dunavu. Zahvaljujući obnovi koju je nekoliko decenija ranije sproveo despot Stefan Lazarević, grad je raspolagao snažnim bedemima i složenim odbrambenim sistemom koji je omogućio njegovim braniocima da izdrže višenedeljnu opsadu.
Srpski šajkaši i presudna borba na rekama
Napad na opkoljeni grad započeo je neprekidnim bombardovanjem iz velikog broja topova. Osmanlije su danonoćno zasipale bedeme projektilima nastojeći da ih pripreme za završni juriš janjičara. Međutim, jedna od ključnih bitaka vođena je upravo na rekama koje okružuju Beograd.
Presudnu ulogu odigrali su srpski šajkaši – izuzetno vešti ratnici na malim, brzim čamcima, poznati po svojoj hrabrosti i preciznosti u borbi. Prema pojedinim savremenim zapisima, upravo njih su se Osmanlije najviše pribojavale. Njihove rečne akcije omogućile su probijanje osmanske blokade i dopremanje pomoći opkoljenom gradu.
Kako je Mehmed Osvajač poražen?
Tokom odlučujućih borbi 21. i 22. jula, osmanska vojska pretrpela je velike gubitke, a smrt Karadža-paše dodatno je doprinela demoralisanju napadača. Mehmed II bio je prinuđen da naredi povlačenje svojih snaga, čime je opsada Beograda okončana velikom pobedom branilaca.
Zašto danas zvone crkvena zvona u podne?
Vest o pobedi odjeknula je širom Evrope. Papa Kalist III pozvao je vernike da se mole za odbranu Beograda, a naredio je i zvonjenje crkvenih zvona u podne. Nakon što je stigla vest da je grad odbranjen, običaj podnevnog zvonjenja zadržan je kao trajni podsetnik na ovaj istorijski događaj.
Upravo zato mnogi istoričari smatraju da današnja tradicija podnevnog zvonjenja crkvenih zvona u katoličkom svetu vodi poreklo od pobede kod Beograda.
Pobeda koja je Beograd sačuvala sedam decenija
Nakon ove pobede, Beograd je ostao neosvojiv narednih sedam decenija i postao simbol otpora osmanskom napredovanju. Tek 1521. godine grad će pasti u ruke sultana Sulejmana Veličanstvenog.
Nažalost, slavlje zbog velike pobede nije dugo trajalo. U gradu je ubrzo izbila epidemija kuge koja je svega nekoliko nedelja nakon bitke odnela život njegovog najvećeg branioca – Janoša Hunjadija.
Sibinjanin Janko ostao je upamćen kao junak narodnog predanja i jedan od najznačajnijih vojskovođa svog vremena, čije se ime i danas vezuje za jednu od najvećih pobeda u istoriji Beograda.
