Istraživači Društva za zaštitu i proučavanje ptica Srbije zabeležili su na Sjeničko-pešterskoj visoravni izuzetno redak nalaz – Crnokrilog zijavca, vrstu ptice koja je u Srbiji registrovana tek treći put i prvi put nakon skoro četiri decenije. Otkriće još jednom potvrđuje veliki značaj područja Peštersko polje kao važnog prostora za seobu, odmor i gnežđenje ptica, ali i kao jednog od ključnih centara biodiverziteta u regionu.
Tokom obilaska akumulacionog jezera između sela Karajukića Bunari i Braćak, istraživači su 2. maja primetili više desetina vrsta šljukarica. Među njima se izdvojila neobična ptica koja je podsećala na veliku čiopu, sa kratkim kljunom i karakterističnim račvastim repom.
Nakon detaljnog posmatranja i fotografisanja ustanovljeno je da je reč o crnokrilom zijavcu, jednoj od najređe beleženih vrsta u Srbiji. Pticu su otkrili Ognjen Todorović i Marko Gavrilović, dok su je kasnije fotografisali Vukas Vučković i Vladan Vučković.
„Dok smo rano ujutru posmatrali sive vetruške, projurila je tamna ptica – definitivno zijavac, ali nekako drugačiji. Kada sam uspeo bolje da ga pogledam, nisam mogao da verujem da gledam crnokrilog zijavca“, opisuje Ognjen Todorović.
Pre ovog nalaza, vrsta je u Srbiji zabeležena samo dva puta, poslednji put 1989. godine kod Kladova
Crnokrili zijavac naseljava stepe i slana jezera od severa Crnog mora do Mongolije, dok zime provodi u podsaharskoj Africi. Stručnjaci smatraju da je jedinka zabeležena na Pešteru tokom migracije ka gnezdilištima verovatno skrenula sa uobičajenog migratornog pravca. Na području Srbije danas je redovno prisutan samo običan zijavac, koji se nekada i gnezdio na ovim prostorima.
Nalaz crnokrilog zijavca samo je jedan u nizu važnih ornitoloških otkrića na Pešteru. Ovo područje dom je i drugim retkim vrstama poput azijskog zlatnog vivka, planinskog zujavca, sivih i belonoktih vetruški, planinskog orla i crnog strvinara.
Istovremeno, stručnjaci upozoravaju da je ovo izuzetno vredno područje i dalje pod pritiskom različitih pretnji, među kojima se izdvajaju nelegalna eksploatacija treseta i planirana izgradnja vetroparka uz granicu sa Crnom Gorom, što bi moglo dodatno da ugrozi migratorne koridore ptica.
Peštersko polje ima višestruki međunarodni značaj – zaštićeno je kao Specijalni rezervat prirode, nalazi se na listi RAMSAR vlažnih područja, deo je EMERALD ekološke mreže, kao i mreže međunarodno značajnih područja za ptice i biljke.
Od 2025. godine na ovom području sprovodi se i projekat PROZHUM, koji obuhvata istraživanje podzemnih voda i biodiverziteta rečnih tokova Vape i Jablanice kod Sjenice. Projekat finansira Tour du Valat iz Francuske.
